Bóng đè hay còn được gọi là chứng liệt thân lúc ngủ, là một vấn đề mà 40% dân số trên toàn cầu mắc phải. Theo các nhà tâm thần học, sự đứt quãng của não bộ đã tác động đến khả năng điều khiển vòng tuần hoàn thức-ngủ, từ đó dẫn đến hiện tượng bóng đè – một dạng của chứng rối loạn giấc ngủ.
Bóng đè không nguy hiểm tới tính mạng, nhưng nó có thể gây lo âu. Không chỉ có thế, hiện tượng này có thể xảy ra cùng với các rối loạn giấc ngủ khác, chả hạn như chứng ngủ rũ (narcolepsy). Bóng đè có thể bắt đầu trong thời niên thiếu và có thể trở nên thường xuyên trong các năm 20 và 30 tuổi.
- Phân loại bóng đè
Tuy có nhiều dạng khác nhau, nhưng phần nhiều người bị bóng đè thường có tín hiệu ngạt thở, tức ngực, chẳng thể cử động hay kêu la, vùng vẫy khi ngủ. Một số người sau khi bị bóng đè thường không dám ngủ hoặc khó ngủ lại.
Ảo giác đột nhập: Hiện tượng này là người đang ngủ thấy có người lạ đột nhập vào phòng, sinh hoạt trong phòng như: vận động, ngồi hoặc nằm lên giường, thậm chí là ngủ cùng mình. Chính nỗi sợ hãi của chứng ảo giác đột nhập khiến người ngủ tê cứng chân tay, đổ mồi hôi và người mỏi nhừ sau khi tỉnh giấc.
Ảo giác thực thể: Thường xuất hiện vào quá trình cuối giấc ngủ và là dạng ảo giác phổ thông nhất của hiện tượng bóng đè. Dấu hiệu của chứng ảo giác này là bị đè ở vùng bụng và ngực khiến thân thể như ngưng thở, họ chỉ có thể tỉnh giấc khi thiếu oxi lên não. Với những người bị hư nhược thần kinh, họ có thể bị bóng đè 2-3 lần/1 đêm.
Ảo giác thăng bằng: Chứng ảo giác này gây ra cho con người một cảm giác thật trong một thế giới ảo. Ảo giác thăng bằng thường xảy ra ở những người có bệnh mãn tính về rối loạn tiền đình. Họ sẽ cảm thấy chới với trong lúc ngủ như rơi xuống vực, rơi từ tòa nhà cao tầng hay rơi từ phi cơ với độ cao không tưởng. Tuy nhiên, người bị ảo giác thăng bằng thường thức dậy giữa khi ngủ, tức thị giữa lúc đang rơi lưng chừng. Điều này khiến họ vô cùng sợ hãi, tay chân co quắp, tim đập liên hồi, và thường chẳng thể ngủ lại sau đó.
- Nguyên nhân bị bóng đè
Giấc ngủ diễn ra theo chu kỳ, mỗi chu kỳ được chia làm 2 pha: pha ngủ nhanh (hay pha cử động mắt nhanh) và pha ngủ chậm. Bóng đè khi ngủ liên quan đến sự gián đoạn hoặc phân mảnh giấc ngủ mắt chuyển động nhanh (giấc ngủ REM). Thân thể xen kẽ giữa pha cử động mắt nhanh và pha ngủ chậm (non-rapid eye movement - NREM).
Một chu kỳ REM-NREM kéo dài khoảng 90 phút và phần nhiều thời gian dành cho việc ngủ là ở NREM. Trong thời gian NREM, cơ thể thư giãn. Trong thời gian REM, mắt chuyển động nhanh, nhưng thân thể được thư giãn. Giấc mơ xảy ra vào thời khắc này. Hiện tượng bóng đè xảy ra khi sự bất động thân thể trong pha ngủ nhanh vẫn tiếp diễn duy trì, khi mà não bộ đã hoạt động rồi. Các khu vực của bộ não phát hiện những mối đe dọa đang ở trạng thái cao và quá nhạy cảm.
- Một số triệu chứng của bệnh bóng đè
Thân thể tiết nhiều mồ hôi so với thông thường, đầu và các cơ xuất hiện tình trạng đau nhức khó chịu. Trong một số trường hợp, đối tượng bị bóng đè sẽ có cảm giác tức ngực, khó thở và có vật nặng đè lên ngực. Sau lúc bị bóng đè, một số đối tượng có thể rơi vào hiện trạng lo lắng, buồn bã và mỏi mệt.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè thường xuất hiện khi chúng ta gần tỉnh giấc hoặc ngay sau khi vừa bước vào giấc ngủ với các biểu hiện khác nhau. Tín hiệu khi bị bóng đề phổ biến nhất đấy là mắt người bị bóng đè thường di chuyển nhanh, nhưng cơ thể mất khả năng kiểm soát vấn đề chuyển động, tính linh động của tay, chân trong vài giây, thậm chí kéo dài đến vài phút.
Dấu hiệu lúc bị bóng đè khiến thân thể rơi vào hiện trạng bất động dù đang tỉnh táo khiến chúng ta xuất hiện cảm giác khiếp sợ, ảo giác, thậm chí là việc hoang tưởng về cái chết. Người bị bóng đè vẫn có khả năng nhận thức được các vấn đề, sự việc xung quanh, tuy nhiên chẳng thể chuyện trò. Trong hoặc sau lúc tỉnh dậy từ bóng đè, một số người có bộc lộ nói mớ, mất nhận thức lâm thời.
- Những đối tượng dễ bị bóng đè
Bóng đè thường xảy ra ở độ tuổi thanh thiếu niên và giai đoạn từ 20-30 tuổi. Ngoài ra, hiện tượng bị bóng đè ảnh hưởng đến nam giới nhiều hơn nữ giới. Bóng đè là một hiện tượng có khả năng di truyền, do vậy, nếu ba má mắc phải, con chiếc của họ cũng có khả năng bị bóng đè. Những người trong hiện trạng căng thẳng, chịu sức ép lớn. Những người phải làm việc theo ca, hoặc thiếu ngủ. Những người bị chứng rối loạn giấc ngủ. Ngủ ở tư thế khác với tư thế thường nhật.
- Ngay lúc bị bóng đè
Mọi người thường có xu hướng hoảng loạn, sợ hãi lúc bị bòng đè. Hãy tĩnh tâm, đấy không phải là một cách hay để đối mặt với hiện tượng này. Để giúp cơ thể trở lại hiện trạng bình thường bạn có thể tham khảo một số giải pháp dưới đây.
Giữ nguyên tư thế: hầu hết mọi người sẽ vùng vẫy, hoặc cố chống cự với mong muốn thoát ra khỏi tình trạng này càng nhanh càng tốt. Nhưng vô dụng. Hãy cố gắng tĩnh tâm, giữ nguyên tư thế nằm và mọi chuyện sẽ qua thôi. Tập hợp hít thở: lúc bị bóng đè, nếu bạn trở nên hoảng loạn hoặc sợ hãi, tim bạn sẽ đập liên tiếp, điều này càng khiến trình trạng tồi tệ hơn. Hãy quyết tâm thở đều để giúp cơ thể nhanh nhất trở về trạng thái thông thường.
Tìm kiếm sự viện trợ từ người ngủ bên cạnh: Nếu bạn không ngủ một mình, hãy nói cho người ngủ cùng về tình huống bạn thường gặp phải. Từ đấy, nhờ họ gọi bạn dậy lúc bạn có những tín hiệu của hiện tượng bóng đè. Phấn đấu nói chuyện: Bạn sẽ có cảm giác toàn thân bị đè nặng, cổ họng tê cứng khi bị bóng đè. Hãy quyết tâm nói một từ ngắn, hoặc ho, hoặc đằng hắng để đánh thức thân thể cũng như hệ tâm thần vận động. Cử động nhẹ: Bạn có thể thực hiện các cử động đơn giản như: co duỗi những ngón chân, ngón tay, hay hoạt động các cơ mặt để giúp bản thân nhanh nhất thoát ra khỏi tình huống bóng đè.
>>> Tìm hiểu thêm: